Wie bewuster wil leven, denkt vaak na over wat er op het bord ligt. Maar minstens zo belangrijk is waar je in kookt. Pannen verschillen sterk in materiaal, levensduur, milieubelasting en mogelijke invloed op je gezondheid. In dit artikel zetten we de meest gebruikte soorten pannen op een rij en beantwoorden we de centrale vraag: welke pannen zijn het beste voor je gezondheid én het milieu?

Daarbij gaan we ook in op een veelgestelde kwestie: zijn aluminium pannen gezond of ongezond?

Waarom je pan ertoe doet (meer dan je denkt)

Een pan gebruik je vaak jarenlang, soms zelfs dagelijks. Dat maakt kookgerei tot een onderschatte factor in duurzaam wonen. Een goede pan:

• gaat lang mee (minder afval),
• geeft geen schadelijke stoffen af,
• is geschikt voor energiezuinig koken,
• past bij een bewuste kookstijl, zoals koken met schillen en afval verminderen.

Wie bijvoorbeeld groenteschillen hergebruikt in soepen of bouillons, laat gerechten vaak langer trekken. Juist dan speelt het materiaal van je pan een belangrijke rol.

Overzicht: de meest gebruikte pansoorten

1. RVS (roestvrij staal): duurzaam en veilig

Gezondheid

RVS pannen staan bekend als één van de meest veilige opties. Ze geven bij normaal gebruik nauwelijks stoffen af aan voedsel en zijn geschikt voor alle soorten gerechten, inclusief zuur en zout.

Milieu

• Zeer lange levensduur
• Volledig recyclebaar
• Vaak geproduceerd in Europa

Duurzaamheidsscore: ⭐⭐⭐⭐⭐

Gezondheidsscore: ⭐⭐⭐⭐⭐

>>> Ideaal voor wie bewust kookt en bijvoorbeeld restjes, schillen of bouillons langdurig wil laten trekken.

2. Gietijzer: robuust en tijdloos

Gezondheid

Gietijzeren pannen (vooral geëmailleerd) zijn stabiel en kunnen zelfs kleine hoeveelheden ijzer afgeven, wat voor sommige mensen een voordeel kan zijn.

Milieu

• Gaat tientallen jaren mee
• Vaak door te geven aan volgende generaties
• Weinig bewerking nodig na productie

Duurzaamheidsscore: ⭐⭐⭐⭐⭐

Gezondheidsscore: ⭐⭐⭐⭐☆

>>> Perfect voor slow cooking en circulair koken, bijvoorbeeld bij het verwerken van voedselresten.

3. Keramische pannen: populair, maar niet altijd duurzaam

Gezondheid

Keramische coatings zijn vrij van PFAS en PFOA, wat ze aantrekkelijk maakt. Wel slijten ze relatief snel.

Milieu

• Kortere levensduur
• Vaak vervangen → meer afval
• Coating lastig te recyclen

Duurzaamheidsscore: ⭐⭐☆☆☆

Gezondheidsscore: ⭐⭐⭐⭐☆

>>> Gezond op korte termijn, maar minder duurzaam bij intensief gebruik.

4. Aluminium pannen: gezond of ongezond?

Hier ontstaat vaak verwarring. Laten we dit nuanceren.

Zijn aluminium pannen ongezond?

• Onbehandeld aluminium kan bij zure of zoute gerechten kleine hoeveelheden aluminium afgeven.
• Dit gebeurt vooral bij langdurig koken of bewaren.

Daarom wordt soms gesteld dat een aluminium koekenpan ongezond zou zijn.

Zijn aluminium pannen gezond?

• De meeste moderne aluminium pannen zijn geanodiseerd of gecoat.
• Hierbij komt het voedsel niet direct in contact met het aluminium.
• Bij normaal gebruik zijn ze voor de meeste mensen veilig.

>> De waarheid zit dus in het midden: aluminium pannen zijn niet per definitie ongezond, maar vragen wél om bewust gebruik.

Milieu-impact

• Aluminium winnen kost veel energie
• Wel goed recyclebaar
• Lichtgewicht → minder transportbelasting

Duurzaamheidsscore: ⭐⭐⭐☆☆

Gezondheidsscore: ⭐⭐⭐☆☆

>>> Gebruik ze bij voorkeur niet voor langdurig zuur koken (zoals bouillons met azijn of citroen), iets wat juist vaak gebeurt bij duurzaam koken.

5. Anti-aanbak (PFAS / Teflon): liever niet

Gezondheid

Bij beschadiging of oververhitting kunnen schadelijke stoffen vrijkomen.

Milieu

• PFAS breken nauwelijks af
• Slecht recyclebaar
• Korte levensduur

Duurzaamheidsscore: ⭐☆☆☆☆

Gezondheidsscore: ⭐⭐☆☆☆

>>> Past slecht bij een duurzame levensstijl gericht op afval verminderen.

Wat is de beste keuze voor mens én milieu?

Top 3 duurzame en gezonde pannen

• RVS pannen – beste allround keuze
• Gietijzeren pannen (geëmailleerd) – ideaal voor slow & zero-waste koken
• Geanodiseerd aluminium – alleen bij bewust gebruik

Wie echt duurzaam wil koken, kiest liever voor minder pannen van hogere kwaliteit, dan voor veel goedkope pannen die snel vervangen moeten worden.

Duurzaam koken gaat verder dan je pan

Een bewuste pan-keuze sluit perfect aan bij andere duurzame keukengewoonten, zoals:

• koken met schillen (meer voedingsstoffen, minder afval)
• afval verminderen door restjes te verwerken in soepen, stoofschotels en bouillons

Bij dit soort bereidingen is het extra belangrijk dat je pan stabiel en inert is, omdat ingrediënten vaak langer koken of trekken.

Samengevat

De beste pan voor je gezondheid én het milieu is er één die:

• geen schadelijke stoffen afgeeft,
• lang meegaat,
• recyclebaar is,
• past bij een bewuste, circulaire kookstijl.

RVS en gietijzer scoren hierin het hoogst.

Aluminium pannen zijn niet automatisch slecht, maar verdienen nuance: aluminium pannen ongezond is te kort door de bocht, maar blind vertrouwen is ook niet nodig.

Duurzaam wonen begint soms gewoon… op het fornuis.